Çağlayan Köyü – Gundê Şaxê

Gönülleri fetheden eşsiz doğası ve eski zamanlara ait ihtişamı birkaç yıl öncesine kadar koruyan Cizre’nin doğusundaki Şah yerleşim yeri (Çağlayan Köyü), Cudi Dağı’nın batı yamacına mitolojik kaynaklara göre Nuh Tufanı’ndan sonra kuruldu. Edebiyatçı Ehmede Hani’nin sinemaya uyarlanan Kürtçe “Mem û Zîn” eserinin çekim platosu da olan Şah, gerek doğal güzellikleri gerekse güvenli konumu ile birçok uygarlığın ilgisini çekti. Burada antik kenti çevreleyen sur dışında birbirinden bağımsız, farklı uygarlıklardan izler taşıyan mimarisiyle altı kale bulunuyor. Kürt, Keldani ve Ermenilerin bir arada yaşadığı bu bölgede aynı kalenin içinde yan yana bulunan kilise ve cami kalıntıları, bölgede kültürler ve inançlar arası dayanışmanın kadim gerçekliğine güzel bir örnek sergiliyor. Kayalara işlenmiş çivi yazıları da, antik kentin kuruluşuna dair önemli bir ipucu veriyor.
Milattan önce 330’lı yıllarda Makedonya hükümdarı Büyük İskender’in hakimiyetine de giren antik kentte, bu uygarlığa ait eserlere rastlamak mümkün. Farklı yerlerde dik kayalar üzerine yontma tarzı ile gerçek boyutlara yakın işlenmiş altı adet insan kabartması fikir birliği etmişçesine el işaretiyle aynı yönü gösteriyor. Kimine göre bu işaretler bir hazineyi gösterirken kimisi de doğuya yönelmiş bu parmak işaretleriyle Büyük İskender’in binlerce askerinin geçmeye çalışırken telef olduğu Cudi Dağı’nın heybetine dikkat çekilmek istendiğini düşünüyor.

Ancak 1992 yılında köyün boşaltılmasına karar veriliyor. Hanelerle birlikte tarihi yapılar da barınak vasfını yitirsin diye top mermilerinin hedefi haline geliyor. Binlerce yıl ayakta kalan insan kabartmalarının gövdesine mermiler saplanıyor. Köyün dışında bulunan Bagoz adındaki görkemli tarihi kilise çöktürülüyor. Bölge çapında isminden söz ettiren üzüm, ceviz, nar, incir bahçeleri yangında kül oluyor. Bir hanenin üzerine düşen kazan bombası içerde canlı bırakmayınca köy halkı yaşamının büyük bir parçasını ardında bırakarak can havliyle toprağını terk ediyor.  (Kaynak: http://faysal-sariyildiz.blogspot.com.tr/)